Historia Bambrów wiąże się bezpośrednio z rozwojem Poznania w XVIII wieku. Władze miejskie, zmagające się z wyludnieniem okolicznych wsi po epidemii dżumy z lat 1708–1711, szukały sposobu na odbudowę rolnictwa. W 1719 roku magistrat podpisał pierwszą umowę osadniczą z rodzinami chłopskimi sprowadzonymi z okolic Bambergu w Bawarii. To właśnie od tej miejscowości wzięło się określenie Bambrzy, którym nazywano zarówno pierwszych przybyszów, jak i ich potomków.
Osadnicy otrzymywali gospodarstwa we wsiach podmiejskich takich jak Wilda, Rataje, Jeżyce czy Dębiec. Musieli spełniać warunki: Płacić czynsz, uprawiać ziemię, przestrzegać obowiązków wobec miasta oraz być katolikami, co ułatwiało integrację z lokalną społecznością.
Tożsamość kulturowa i język
Bambrzy przywieźli ze sobą bawarską gwarę, zwyczaje oraz charakterystyczny strój. Jednak już w pierwszym pokoleniu rozpoczął się proces asymilacji. Ich dzieci uczyły się języka polskiego w szkołach parafialnych, a z czasem rodziny całkowicie przeszły na polszczyznę. Mimo to wiele elementów kultury bamberskiej utrzymało się przez dziesięciolecia, tworząc unikalny splot tradycji bawarskich i wielkopolskich.
Na szczególną uwagę zasługuje bogaty strój bamberski, używany zwłaszcza przez kobiety. Charakteryzował się on wielowarstwowością, koronkami, dużymi czepcami i precyzyjnie zdobionymi tkaninami. Strój ten stał się jednym z najważniejszych symboli tożsamości grupowej i do dziś stanowi wizytówkę etnograficzną Poznania.
Bambrzy, a społeczeństwo poznańskie
W XVIII i XIX wieku Bambrzy wyróżniali się jako pracowici i zamożni gospodarze. Dzięki ich wysiłkom wsie podmiejskie szybko odzyskały dawną świetność, a sam Poznań zyskał silne zaplecze rolnicze. Bamberskie gospodarstwa dostarczały produkty rolne na miejskie targowiska, a rolnicy zyskiwali opinię sumiennych i dobrze zorganizowanych.
Mimo obcego pochodzenia, Bambrzy byli traktowani jako integralna część społeczności. Małżeństwa mieszane między potomkami osadników a rodzimymi poznaniakami stawały się coraz częstsze. Z czasem nazwa Bambrzy zaczęła funkcjonować bardziej jako określenie historyczno-kulturowe niż etniczne.
Wizerunek Bambrów w XIX wieku
W drugiej połowie XIX stulecia, w okresie nasilonych procesów germanizacyjnych, przynależność Bambrów nabrała dodatkowego znaczenia. Choć byli pochodzenia niemieckiego, to jednak w zdecydowanej większości utożsamiali się z Polską i wspierali działania narodowe. Niejednokrotnie dawano im za przykład udanej asymilacji i dowód na siłę polskiej kultury.
Nazwisko bamberskie w Poznaniu bywało też synonimem dostatniego gospodarstwa i zaradności. Jednocześnie pojawiały się żartobliwe stereotypy, przypisujące im upór czy przesadną skrupulatność. Te opinie jednak nie wpływały na ich akceptację społeczną, która była pełna.
Dziedzictwo kulturowe Bambrów
Do dziś w Poznaniu istnieją liczne ślady obecności Bambrów. Muzeum Bambrów Poznańskich, działające od 2003 roku przy ul. Mostowej, dokumentuje historię osadników, prezentując stroje, dokumenty i fotografie rodzinne. Organizowane są także pokazy tradycyjnych obrzędów oraz warsztaty etnograficzne.
Bambrzy pozostawili po sobie również bogatą tradycję kulinarną. W kuchni wielkopolskiej zachowały się wpływy bawarskie, widoczne w potrawach mięsnych i wypiekach. Choć większość z nich uległa polonizacji, nadal można odnaleźć charakterystyczne receptury świadczące o dawnej obecności bawarskich osadników.
Na kogo mówiono Bambrzy?
Pierwotnie określenie to dotyczyło wyłącznie osadników sprowadzonych z okolic Bambergu w pierwszej połowie XVIII wieku. Z czasem jednak rozszerzono je na ich potomków, którzy urodzili się już w Poznaniu i okolicach. W języku potocznym termin Bambrzy odnosił się więc nie tylko do przybyszy, lecz do całej grupy rodzin, które przez pokolenia zachowywały świadomość swego pochodzenia.
W XX wieku określenie to zyskało dodatkowy wymiar – stało się nazwą etnograficznej wspólnoty wpisanej w historię Poznania. Współcześnie używa się go w kontekście badań nad kulturą regionalną oraz w odniesieniu do dziedzictwa materialnego i niematerialnego, jakie Bambrzy pozostawili po sobie w Wielkopolsce.
Bambrzy w pamięci mieszkańców Poznania
Współczesny obraz Bambrów łączy elementy historyczne z lokalną dumą. Poznaniacy postrzegają ich jako część własnych dziejów i przykład udanej integracji kulturowej. W świadomości społecznej Bambrzy stali się symbolem pracowitości, religijności i przywiązania do ziemi.
Na terenie miasta odbywają się cykliczne wydarzenia przypominające o tej tradycji, między innymi inscenizacje związane z przysięgą bamberską czy prezentacje strojów ludowych. W ten sposób historia osadników z Bambergu jest wciąż obecna w życiu kulturalnym stolicy Wielkopolski, a określenie Bambrzy nie kojarzy się już z obcym elementem, lecz z dumą i bogactwem lokalnej kultury.
Źródło: www.offon.pl
