Użytkownicy języka polskiego często mają problem z poprawnym użyciem nazw województw w konstrukcjach z przyimkami. Pytanie, czy poprawnie powinniśmy mówić w podlaskim czy w podlaskiem, nie dotyczy wyłącznie województwa podlaskiego. Podobne wątpliwości pojawiają się przy takich nazwach jak w mazowieckim czy w małopolskiem. Zjawisko to ma swoje źródło w historii języka oraz w ewolucji norm gramatycznych, które z biegiem lat zmieniały się, dopuszczając lub eliminując określone formy.
W podlaskim czy podlaskiem? Rzeczownik czy przymiotnik?
Aby zrozumieć różnicę, trzeba uświadomić sobie, że nazwy województw mają charakter przymiotnikowy. Mówimy bowiem województwo podlaskie, a więc słowo podlaskie jest w tym wypadku przymiotnikiem odnoszącym się do rzeczownika województwo. Kiedy jednak używamy samej formy podlaskie w kontekście geograficznym, zaczynamy traktować ją jak rzeczownik – na przykład w zdaniu Podlaskie jest regionem pełnym przyrody. Właśnie ta dwoistość funkcji prowadzi do pytań o prawidłowe odmiany.
W podlaskim czy podlaskiem? Tradycyjna odmiana form przymiotnikowych
Jeszcze w XX wieku powszechnie spotykane były formy zakończone na -em, czyli w podlaskiem, w mazowieckiem, w łódzkiem. Wynikało to z modelu odmiany przymiotników w rodzaju nijakim, który był dawniej znacznie częściej używany w takiej postaci. Dzisiejsze normy językowe dopuszczają te formy, ale traktują je jako przestarzałe, charakterystyczne dla starszej polszczyzny i dla stylu literackiego z poprzednich epok.
W podlaskim czy podlaskiem – współczesna norma językowa
Obecnie poprawną i zalecaną formą jest w podlaskim. Taki zapis odpowiada aktualnym zasadom odmiany przymiotników w języku polskim. Oznacza to, że jeśli chcemy wyrazić lokalizację przy użyciu nazwy województwa, powinniśmy użyć właśnie konstrukcji w podlaskim. Podobnie mówimy w mazowieckim czy w śląskim. Formy z końcówką -em można spotkać w literaturze pięknej, tekstach stylizowanych na dawną polszczyznę lub w cytatach z dokumentów historycznych, jednak w oficjalnej komunikacji, w mediach czy w tekstach naukowych obowiązuje wariant współczesny.
Dlaczego forma w podlaskim jest uznawana za neutralną?
Zasada neutralności wynika z faktu, że język dąży do ujednolicenia. Większość przymiotników rodzaju nijakiego w miejscowniku przyjmuje końcówkę -im. Gdybyśmy chcieli pozostać przy starszym wzorcu, musielibyśmy zachować dwie konkurencyjne formy: w podlaskiem i w podlaskim. Praktyka językowa pokazuje, że społeczeństwo wybiera prostsze rozwiązanie i w konsekwencji forma -im wyparła starszą postać.
W podlaskim czy podlaskiem – jak reagują słowniki?
Nowoczesne słowniki języka polskiego (między innymi Wielki słownik ortograficzny czy Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN) podają jako podstawową formę w podlaskim. W przypisach pojawia się informacja o istnieniu wariantu w podlaskiem, jednak z zaznaczeniem, że jest on dziś rzadko używany i ma charakter historyczny. Dzięki temu użytkownicy języka mogą świadomie dobierać formę zależnie od kontekstu stylistycznego.
W podlaskim czy podlaskiem – wpływ języka urzędowego
Nazwy województw występują bardzo często w dokumentach urzędowych, ustawach, uchwałach i tekstach prawnych. W tych źródłach stosuje się formę w podlaskim, co dodatkowo umacnia jej dominację. Język administracji odgrywa istotną rolę w stabilizacji normy – powtarzane w oficjalnych komunikatach formy są szybko przejmowane przez użytkowników jako obowiązujące.
W podlaskim czy podlaskiem – stylizacja literacka, a norma współczesna
Czasami autorzy literaccy sięgają po archaizującą postać w podlaskiem, aby nadać tekstowi określony klimat. Taka stylizacja może być celowa i w pełni uzasadniona artystycznie. Jednak czytelnik musi mieć świadomość, że nie jest to wariant neutralny, a raczej zabieg świadomego odwołania się do tradycji językowej.
W podlaskim czy podlaskiem? Kontekst regionalny i tożsamościowy
Warto wspomnieć, że niektórzy mieszkańcy regionów przywiązani są do starszych form i używają ich z przekonania, że są bardziej zgodne z tradycją. W Podlaskiem (czyli, ściślej, w województwie podlaskim) można usłyszeć od osób starszych właśnie wariant zakończony na -em. Tego typu użycia mają charakter dialektalny i świadczą o bogactwie polszczyzny, ale nie wpływają na ogólną normę języka.
W podlaskim czy podlaskiem? Jak piszemy oficjalny tekst
Jeżeli piszemy oficjalny tekst, przygotowujemy artykuł naukowy, tworzymy dokument urzędowy albo redagujemy wiadomość medialną, zawsze wybierajmy formę w podlaskim. To rozwiązanie zgodne z aktualną normą językową i akceptowane przez współczesne instytucje normatywne. Wariant w podlaskiem można pozostawić dla sytuacji, w których chcemy nawiązać do tradycji, literatury albo celowo zastosować archaizację.
Źródło: www.offon.pl
