Każdego dnia miliony komputerów, smartfonów oraz innych urządzeń są podłączone do sieci. Większość użytkowników nie zdaje sobie sprawy, że ich sprzęt może zostać przejęty przez cyberprzestępców i wykorzystany do nielegalnych działań bez ich wiedzy. Jednym z najgroźniejszych narzędzi stosowanych przez hakerów jest botnet – sieć zainfekowanych urządzeń wykonujących polecenia wydawane zdalnie. Warto wiedzieć, czym jest botnet, jak działa oraz w jaki sposób można chronić swoje dane i sprzęt przed tego typu zagrożeniem.
Co to jest botnet?
Botnet to sieć komputerów, smartfonów, serwerów, kamer monitoringu, routerów oraz innych urządzeń podłączonych do sieci, które zostały przejęte przez cyberprzestępców. Każde z takich urządzeń staje się tzw. botem, czyli maszyną wykonującą polecenia operatora botnetu bez wiedzy właściciela.
Do zainfekowania urządzenia najczęściej dochodzi po zainstalowaniu złośliwego oprogramowania. Może ono trafić na komputer między innymi za pośrednictwem fałszywych wiadomości e-mail, zainfekowanych plików, nieaktualnego oprogramowania lub wykorzystania luk w zabezpieczeniach.
Po przejęciu kontroli urządzenie łączy się z infrastrukturą zarządzającą botnetem i oczekuje na kolejne polecenia. Użytkownik bardzo często nie zauważa żadnych niepokojących objawów, ponieważ sprzęt nadal działa pozornie normalnie.
Im większa liczba przejętych urządzeń, tym większe możliwości cyberprzestępców.
Jak działa botnet?
Botnet funkcjonuje jak ogromna sieć komputerów współpracujących ze sobą pod kontrolą jednego lub kilku operatorów. Po zainfekowaniu urządzenia specjalne oprogramowanie utrzymuje kontakt z serwerem zarządzającym albo wykorzystuje architekturę rozproszoną, w której poszczególne boty komunikują się między sobą.
Operator może w dowolnym momencie wydać polecenie wszystkim przejętym urządzeniom jednocześnie. Dzięki temu tysiące lub nawet miliony komputerów wykonują tę samą czynność niemal w tym samym czasie.
Botnety wykorzystywane są między innymi do:
- przeprowadzania ataków DDoS,
- rozsyłania spamu,
- kradzieży danych i instalowania kolejnego złośliwego oprogramowania.
Im większy botnet, tym trudniej go zablokować, ponieważ ruch pochodzi z ogromnej liczby różnych urządzeń rozsianych po całym świecie.
Czy botnet to wirus?
Nie. Botnet nie jest wirusem, choć bardzo często wykorzystuje wirusy lub inne rodzaje złośliwego oprogramowania do infekowania urządzeń.
Wirus jest jednym z rodzajów szkodliwego programu, który potrafi rozprzestrzeniać się pomiędzy plikami lub komputerami. Botnet natomiast oznacza całą sieć przejętych urządzeń współpracujących ze sobą pod kontrolą cyberprzestępcy.
Można powiedzieć, że wirus jest narzędziem służącym do tworzenia botnetu, natomiast sam botnet jest efektem przejęcia dużej liczby komputerów lub innych urządzeń.
W praktyce do budowy botnetów wykorzystywane są także trojany, robaki komputerowe oraz inne typy złośliwego oprogramowania.
Do czego wykorzystywane są botnety?
Cyberprzestępcy wykorzystują botnety na wiele różnych sposobów. Jednym z najczęstszych zastosowań są ataki typu DDoS, których celem jest przeciążenie serwerów ogromną liczbą jednoczesnych zapytań. W efekcie strona internetowa lub usługa przestaje działać.
Botnety służą również do masowego wysyłania niechcianych wiadomości e-mail zawierających reklamy, fałszywe oferty lub próby wyłudzenia danych.
Niektóre sieci wykorzystywane są do kradzieży loginów, haseł, numerów kart płatniczych czy danych bankowych. Zdarza się również, że przejęte urządzenia służą do wydobywania kryptowalut bez wiedzy właściciela, co powoduje znaczne obciążenie procesora oraz zwiększone zużycie energii.
Jak rozpoznać podejrzane działanie komputera?
W wielu przypadkach użytkownik przez długi czas nie zauważa, że jego komputer został przejęty. Niektóre symptomy mogą jednak wskazywać na obecność złośliwego oprogramowania.
Najczęściej pojawiają się:
- wyraźne spowolnienie działania urządzenia,
- zwiększone wykorzystanie procesora lub łącza internetowego,
- samoczynne uruchamianie nieznanych procesów.
Takie objawy nie zawsze oznaczają infekcję botnetem, jednak warto je dokładnie sprawdzić za pomocą aktualnego programu antywirusowego.
Jakie są przykłady botnetów?
Historia cyberbezpieczeństwa zna wiele bardzo dużych botnetów, które wyrządziły poważne szkody na całym świecie.
Jednym z najbardziej znanych był Mirai, który w 2016 roku przejął setki tysięcy urządzeń Internetu Rzeczy, takich jak kamery IP czy routery. Botnet wykorzystał słabe lub domyślne hasła, a następnie posłużył do przeprowadzenia jednych z największych ataków DDoS w historii.
Duże znaczenie miał również GameOver Zeus, wykorzystywany przede wszystkim do kradzieży danych bankowych oraz instalowania dodatkowego złośliwego oprogramowania.
Innym znanym przykładem był Conficker, który rozprzestrzeniał się bardzo szybko, wykorzystując luki w systemach operacyjnych Windows. W szczytowym okresie infekował miliony komputerów na całym świecie.
W historii cyberprzestępczości pojawiały się także botnety takie jak Emotet, Necurs czy Cutwail, wykorzystywane między innymi do rozsyłania spamu oraz dystrybucji kolejnych zagrożeń.
Jak chronić się przed botnetami?
Najskuteczniejszą metodą ochrony jest regularne aktualizowanie systemu operacyjnego oraz wszystkich zainstalowanych programów. Aktualizacje usuwają luki, które często są wykorzystywane przez cyberprzestępców.
Równie ważne jest stosowanie silnych, unikalnych haseł oraz zmiana domyślnych danych logowania w routerach, kamerach i innych urządzeniach podłączonych do sieci.
Dobry program zabezpieczający potrafi wykrywać wiele zagrożeń jeszcze przed ich uruchomieniem. Nie należy także otwierać podejrzanych załączników ani pobierać plików z nieznanych źródeł.
W przypadku firm istotne znaczenie mają również szkolenia pracowników oraz monitorowanie ruchu sieciowego, które pozwalają szybciej wykryć nieprawidłowości.
Czy każde urządzenie może stać się częścią botnetu?
Niestety tak. Współczesne botnety nie atakują wyłącznie komputerów osobistych. Ich celem coraz częściej stają się smartfony, telewizory, routery Wi-Fi, kamery monitoringu, rejestratory obrazu, drukarki sieciowe, a nawet inteligentne urządzenia domowe.
Każdy sprzęt podłączony do sieci, który posiada luki w zabezpieczeniach lub korzysta z domyślnych haseł, może zostać przejęty przez cyberprzestępców. Dlatego regularna aktualizacja oprogramowania, stosowanie silnych haseł oraz zachowanie ostrożności podczas korzystania z poczty elektronicznej i pobierania plików pozostają podstawowymi elementami skutecznej ochrony przed botnetami.
Źródło: www.offon.pl
